Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο διαγωνισμό Ομορφιάς σε εφημερίδα που περιέγραψε ο J.M. Keynes, με της σύγχρονη πολιτική σκηνή σε Ελλάδα, Ευρώπη και Αμερική!

Για όσους ασχολούμαστε με το επάγγελμα του Οικονομολόγου ή για όσους τα ενδιαφέροντά τους είναι στο πεδίο της Οικονομίας, είναι αδύνατο να μην έχουμε συναντήσει τις οικονομικές θεωρίες και τις ιδέες του John Maynard Keynes. Σίγουρα, πολλοί περισσότεροι έχουν επηρεαστεί από τις θεωρίες του χωρίς καν να το γνωρίζουν!

Ο J.M. Keynes ήταν Άγγλος οικονομολόγος, μαθηματικός, καθηγητής πανεπιστημίου και συγγραφέας, δημιουργός της Κευνσιανής σχολής σκέψης στην Οικονομική Επιστήμη. Με τα έργα του, κυρίως «Οι Οικονομικές Συνέπειες της Ειρήνης» (1919) και η «Γενική Θεωρία της Απασχόλησης, του Τόκου και του Χρήματος» (1936), επηρέασε καθοριστικά την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.

Η σημασία του είναι τόσο μεγάλη που αρκεί να αναφέρουμε το πρώτο του βιβλίο, όπου εξήγησε επιστημονικά γιατί οι πολεμικές αποζημιώσεις που απαιτούνταν από τη Γερμανία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο θα οδηγούσαν στην επανάληψη του πολέμου, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερη κλίμακα. Αν οι ηγέτες του κόσμου είχαν διαβάσει και κατανοήσει τις θεωρίες του, ίσως θα είχαμε αποφύγει την καταστροφή που έφερε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, με τις τεράστιες ανθρωπιστικές και υλικές απώλειες.

Στο δεύτερο σημαντικό του έργο, τη «Γενική Θεωρία της Απασχόλησης, του Τόκου και του Χρήματος», o Keynes χρησιμοποίησε τον «διαγωνισμό ομορφιάς» ως μεταφορά για να εξηγήσει τον τρόπο λειτουργίας των χρηματαγορών και ειδικότερα των χρηματιστηρίων. Ο διαγωνισμός δεν ήταν απλώς να διαλέξει κανείς το πιο ελκυστικό πρόσωπο από ένα σετ φωτογραφιών, αλλά να προβλέψει ποιο πρόσωπο οι άλλοι θεωρούν πιο ελκυστικό, καθορίζοντας έτσι τη νίκη. Εδώ, ο Keynes εξηγεί πως η αγορά συχνά επηρεάζεται από την ψυχολογία του πλήθους και την κερδοσκοπία, παρά από την πραγματική οικονομική απόδοση.

Μεταφέροντας αυτή την αναλογία στην πολιτική, μπορούμε να δούμε πώς οι εκλογικές διαδικασίες στην Ελλάδα - και όχι μόνο - συχνά λειτουργούν σαν έναν πολιτικό «διαγωνισμό ομορφιάς». Οι ψηφοφόροι δεν επιλέγουν πάντα τον υποψήφιο που αντανακλά τις θεμελιώδεις αξίες τους ή τις πολιτικές τους προτιμήσεις, αλλά εκείνον που πιστεύουν ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει την πλειοψηφία. Αυτή η τάση να ακολουθούν τη ροή της πλειοψηφίας δημιουργεί ψυχολογικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τα εκλογικά αποτελέσματα και καθορίζουν το τελικό πολιτικό σκηνικό.

Αυτή η «δεύτερη σκέψη» που περιγράφει ο Keynes δεν αφορά μόνο τους οικονομικούς παράγοντες, αλλά έχει επίσης εφαρμογή στις δημοκρατικές διαδικασίες, όπου οι πολιτικές επιλογές συχνά ακολουθούν τη δυναμική της πλειοψηφίας, παρά τη σφαιρική κατανόηση των πολιτικών και ιδεολογικών διαφορών. Μπορούμε, επομένως, να αναρωτηθούμε αν η πολιτική επιλογή σήμερα είναι τελικά περισσότερο αποτέλεσμα των προσδοκιών και των συναισθημάτων του εκλογικού σώματος, παρά μιας λογικής ανάλυσης των πολιτικών προγραμμάτων.

Αυτό το φαινόμενο δεν είναι κάτι που συζητείται συχνά στην Ελλάδα, αλλά είναι σαφές ότι, όπως ακριβώς και στις χρηματαγορές, η επιτυχία ενός υποψηφίου εξαρτάται από την ικανότητά του να «διαβάσει» τις προσδοκίες της κοινωνίας και να προσαρμοστεί στις αντιληπτές επιθυμίες της πλειοψηφίας, παρά από τη στενή προσήλωση στις πολιτικές αρχές και αξίες που μπορεί να πρεσβεύει.

Η αλήθεια είναι ότι, όπως σε κάθε διαγωνισμό, ο νικητής δεν είναι πάντα ο καλύτερος ή ο πιο ικανός, αλλά εκείνος που καταφέρνει να προβλέψει καλύτερα το τι πιστεύει η πλειοψηφία και να προσαρμοστεί σε αυτό. Σε τελική ανάλυση, το πολιτικό «beauty contest» μπορεί να είναι περισσότερο ένα παιχνίδι εντυπώσεων παρά μία σοβαρή ανάλυση πολιτικών προγραμμάτων.